Card Sorting ve Tree Testing: Bilgi Mimarisini Kullanıcıyla Test Etme

Seviye: Orta Kategori: UX Research Son güncelleme: Ocak 2025

---

Giriş

"Ayarlar nerede?" "Bu özellik hangi menüde?" "Bulamıyorum, nereden ulaşacağım?"

Bu şikayetler, bilgi mimarisinin kullanıcı beklentileriyle uyuşmadığını gösterir. Tasarımcı mantıklı bulsa da, kullanıcı farklı düşünebilir.

Card sorting ve tree testing, bilgi mimarisini kullanıcılarla birlikte tasarlama ve test etme yöntemleri. Varsayımlara değil, gerçek kullanıcı davranışına dayalı navigasyon yapısı oluşturmak için.

Bu yazıda her iki yöntemi, türlerini, nasıl uygulanacağını ve sonuçların nasıl analiz edileceğini öğreneceksin.

---

Card Sorting Nedir?

Temel fikir: Kullanıcılara içerik kartları ver, onlardan mantıklı gruplar oluşturmalarını iste. Ortaya çıkan pattern'ler, navigasyon yapısını şekillendirir.

---

Card Sorting Türleri

Açık Card Sorting (Open)

Kullanıcılar hem grupları oluşturur hem isimlendirirler.

Ne zaman kullanılır:

• Yeni bir ürün/site tasarımı
• Bilgi mimarisi sıfırdan oluşturulacaksa
• Keşif aşamasında

Avantajları:

• Kullanıcı zihin modelini doğrudan öğrenirsin
• Beklenmedik kategoriler ortaya çıkabilir
• Kullanıcı terminolojisini öğrenirsin

Dezavantajları:

• Analizi daha karmaşık
• Çok farklı sonuçlar çıkabilir
• Daha fazla katılımcı gerekebilir

Kapalı Card Sorting (Closed)

Kategoriler önceden belirli, kullanıcılar sadece kartları yerleştirir.

Ne zaman kullanılır:

• Mevcut kategori yapısını doğrulamak
• Yeni içerik ekleme (mevcut yapıya)
• A/B testi (iki yapıyı karşılaştırma)

Avantajları:

• Analizi kolay
• Sonuçlar daha tutarlı
• Hızlı uygulama

Dezavantajları:

• Kullanıcı yaratıcılığını kısıtlar
• Kötü kategori yapısını doğrulayabilir
• "Hiçbirine uymayan" sorunu

Hibrit Card Sorting

Önceden kategoriler var ama kullanıcı yeni kategori de ekleyebilir.

Ne zaman kullanılır:

• Mevcut yapıyı geliştirmek
• Hem doğrulama hem keşif

Avantajları:

• Her iki yaklaşımın faydaları
• Esnek

---

Card Sorting Nasıl Yapılır?

Hazırlık

1. Amaç belirleme Ne öğrenmek istiyorsun? Hangi kararı destekleyecek?

2. Kart hazırlama

• 30-60 kart ideal (çok fazla = yorucu)
• Her kart tek bir içerik öğesi
• Net, anlaşılır isimler
• Jargondan kaçın

3. Katılımcı seçimi

• Hedef kullanıcı profili
• 15-20 kişi (moderated)
• 30-50 kişi (unmoderated)

4. Format seçimi

• Fiziksel (yüz yüze, post-it)
• Dijital (online araçlar)

Uygulama (Moderated)

Uygulama (Unmoderated/Online)

1. Online araç seç (OptimalSort, Maze, UXtweak)
2. Kartları ve talimatları yükle
3. Katılımcılara link gönder
4. Tamamlanmayı bekle
5. Sonuçları analiz et

---

Card Sorting Analiz

Benzerlik Matrisi (Similarity Matrix)

Hangi kartlar sıklıkla birlikte gruplanmış?

Yüksek benzerlik = aynı kategoride olmalı Düşük benzerlik = farklı kategorilerde olabilir

Dendogram

Hiyerarşik kümeleme görselleştirmesi. Hangi kartlar/gruplar birbirine yakın?

Popüler Kategoriler

Açık sorting'de:

• En sık oluşturulan kategoriler
• Kategori isimleri ve varyasyonları
• Kullanıcı terminolojisi

Zor Kartlar

• Farklı kategorilere yerleştirilen kartlar
• Tek başına kalan kartlar
• "Diğer" kategorisine atılanlar

Zor kartlar = bilgi mimarisinde dikkat edilmesi gereken noktalar

---

Tree Testing Nedir?

Fark: Card sorting yapı oluşturur, tree testing yapıyı doğrular.

Neden görsel tasarım yok? Görsel ipuçları (renk, ikon, boyut) olmadan, sadece kategori isimleri ve hiyerarşinin işe yarayıp yaramadığını test edersin.

---

Tree Testing Nasıl Yapılır?

Hazırlık

1. Ağaç yapısını oluştur Site haritasını metin tabanlı hiyerarşi olarak hazırla.

Ana Sayfa
├── Ürünler
│   ├── Elektronik
│   │   ├── Telefonlar
│   │   └── Bilgisayarlar
│   └── Ev & Yaşam
├── Hesabım
│   ├── Siparişlerim
│   └── Adreslerim
└── Yardım
    ├── SSS
    └── İletişim

2. Görevler oluştur Kullanıcının bulması gereken şeyler.

İyi görev özellikleri:

• Gerçekçi senaryo
• Cevabı içermeyen ifade
• Tek doğru konum

3. 8-12 görev Çok fazla = yorucu, çok az = yetersiz veri

4. Katılımcı sayısı 50+ kişi önerilir (nicel veri için)

Uygulama

Çoğunlukla online araçlarla:

1. Araç seç (Treejack/OptimalSort, UXtweak, Maze)
2. Ağaç yapısını yükle
3. Görevleri ekle
4. Pilot test (3-5 kişi)
5. Katılımcılara gönder
6. Sonuçları analiz et

---

Tree Testing Metrikleri

Success Rate (Başarı Oranı)

Görevi doğru tamamlayan kullanıcı yüzdesi.

Hedef: %80+ ideal, %60 altı sorunlu

Directness (Doğrudanlık)

İlk denemede doğru yere giden kullanıcı yüzdesi.

Düşük directness = kullanıcı "geziniyor", emin değil

Time to Complete

Görevi tamamlama süresi.

Uzun süre = zorluk işareti

First Click

İlk tıklanan kategori. Doğru yönde mi?

İlk tık doğruysa: Başarı şansı yüksek İlk tık yanlışsa: Muhtemelen başarısız

Path Analysis

Kullanıcının izlediği yol.

• Doğrudan mı gitti?
• Geri dönüşler var mı?
• Hangi yanlış yollara saptı?

---

Card Sorting vs Tree Testing

[TABLE] | Özellik | Card Sorting | Tree Testing | |---------|--------------|--------------| | Amaç | Yapı oluşturma | Yapıyı doğrulama | | Timing | Tasarım öncesi | Tasarım sonrası | | Input | İçerik kartları | Mevcut hiyerarşi | | Output | Kategori önerileri | Başarı/hata oranları | | Soru | "Nasıl organize etmeliyiz?" | "Bu yapı işe yarıyor mu?" | [/TABLE]

İdeal süreç:

1. Açık card sorting → İlk yapı taslağı
2. Kapalı card sorting → Yapıyı rafine et
3. Tree testing → Yapıyı doğrula
4. İterasyon gerekirse tekrarla

---

Araçlar

Card Sorting Araçları

[TABLE] | Araç | Özellik | Fiyat | |------|---------|-------| | OptimalSort | Endüstri standardı, güçlü analiz | Ücretli | | UXtweak | Card sorting + tree testing | Ücretsiz plan var | | Maze | Card sorting dahil çeşitli testler | Ücretsiz plan var | | UserZoom | Enterprise çözüm | Ücretli | | Miro/FigJam | Manuel, workshop için | Ücretsiz/ücretli | [/TABLE]

Tree Testing Araçları

[TABLE] | Araç | Özellik | |------|---------| | Treejack (Optimal Workshop) | En popüler, detaylı analiz | | UXtweak | Tree testing dahil | | Maze | Tree testing dahil | | PlaybookUX | Çeşitli test türleri | [/TABLE]

---

Sonuçları Kullanma

Card Sorting'den

1. Kategori yapısı önerisi oluştur Benzerlik matrisine göre grupla

2. Kategori isimleri belirle Kullanıcı terminolojisini kullan

3. Belirsiz kartları ele al

   • Birden fazla yerde mi olmalı?
   • İsmi mi değişmeli?
   • Cross-link mi gerekiyor?

Tree Testing'den

1. Başarılı görevler Yapı işe yarıyor, değiştirme

2. Başarısız görevler

   • Kategori ismi sorunlu mu?
   • Hiyerarşi seviyesi yanlış mı?
   • İçerik yanlış yerde mi?

3. Düşük directness Kullanıcı emin değil, daha net isimler gerek

4. Path analysis Hangi yanlış yollara sapılıyor? Oraları düzelt

---

Sık Yapılan Hatalar

Card Sorting

1. Çok fazla kart 60+ kart = yorucu, düşük kalite sonuç

2. Belirsiz kart isimleri Kart ne anlama geliyor belli değilse sonuç yanıltıcı

3. Yanlış katılımcılar Hedef kitle değilse sonuçlar işe yaramaz

4. Sonuçları direkt uygulamak Kullanıcı önerisi = tek doğru değil. Diğer faktörlerle birleştir

Tree Testing

1. Yönlendirici görevler Cevabı görev içinde vermek

2. Çok derin hiyerarşi 5+ seviye genellikle problem

3. Yetersiz katılımcı 50 altı = istatistiksel güvensiz

4. Tek seferde bırakmak Düşük başarı = düzelt ve tekrar test et

---

---

---

İlgili İçerikler

Önceki: Competitive Analysis

Sonraki: Usability Metrics ve KPI'lar (yakında)

İlgili konular:

• Information Architecture Temelleri
• Kullanılabilirlik Testi
• User Journey Map

İlgili Roadmap: UX Designer Roadmap → Research Methods

---

Kaynaklar

Derinleşmek istersen:

• Card Sorting - NNGroup (İngilizce, 10 dk)
• Tree Testing - NNGroup (İngilizce, 8 dk)
• Optimal Workshop Blog (İngilizce, pratik rehberler)
• Card Sorting - Donna Spencer (Kitap)